FALA UDERZENIOWA (ang. Shockwave therapy - SWT)

Fizyczne właściwości terapii falami uderzeniowymi

Fale uderzeniowe są falami akustycznymi o ekstremalnie wysokiej energii szczytowej. Pod tym względem można je porównać do fal występujących w atmosferze np. po uderzeniu pioruna lub przekroczeniu bariery dźwięku przez odrzutowiec. Główna różnicę pomiędzy falą uderzeniową a ultradźwiękami stanowi ekstremalnie wysoka amplituda ciśnienia. Szczytowe ciśnienie generowane w tkance przekracza 10 MPa, co odpowiada ciśnieniu na głębokości 1000 m lub stukrotności ciśnienia atmosferycznego.

W odróżnieniu od ultradźwięków, dla których charakterystyczna jest okresowa oscylacja, falę uderzeniową charakteryzuje skokowy wzrost ciśnienia, wysoka amplituda i brak okresowości. Źródłem przekazywanej przez aplikator fali jest pocisk rozpędzany sprężonym powietrzem w jego lufie. Wygenerowana w ten sposób fala rozchodzi się promieniście lub w sposób skoncentrowany, zależnie od użytego aplikatora.

Efektywna głębokość penetracji również zależy od zastosowanego przekaźnika a także ustawionego ciśnienia. Wynosi ona 4 do 7 cm. Wysokie ciśnienie generowane jest w kompresorze i doprowadzane do aplikatora za pośrednictwem elastycznego przewodu.

Ewolucja terapii falą uderzeniową

Termin „terapia falą uderzeniową” odnosi się do mechanicznych impulsów ciśnienia rozchodzących się w ciele człowieka jako fala. Po raz pierwszy metoda ta została zastosowana w roku 1980 w celu rozbicia kamieni nerkowych (Journal of Urology, 1982). Podczas dwóch ostatnich dekad stała się ogólnie stosowaną metodą leczenia pacjentów cierpiących z powodu kamieni nerkowych i cewkowych.

Efekty terapeutyczne SWT

Terapia pozaustrojową falą akustyczną (w odróżnieniu od litotrypsji) nie jest stosowana do dezintegracji tkanek, powoduje raczej mikroskopijne śródmiąszowe i zewnątrzkomórkowe efekty biologiczne, prowadzące do regeneracji tkanki. W nowoczesnej terapii przeciwbólowej energia fali akustycznej przewodzona jest od źródła, którym jest generator fali (za pośrednictwem żelu sprzęgającego) do bolesnego obszaru na ciele Pacjenta.

Wskazania do terapii

Wciągu lat, dowiedziono że terapia falami uderzeniowymi stanowi efektywną i nieinwazyjną metodę leczenia patologii mięśniowo-szkieletowych takich jak: epicondylitis, ostroga piętowa czy zapalenie rozcięgna podeszwowego, kaletki krętarzowej, tendopatie, uszkodzenia stożka rotatorów, terapia punktów spustowych i wiele innych.

Główne obszary zastosowań

  • Ortopedia
  • Rehabilitacja
  • Medycyna sportowa

EFEKTY TERAPII FALAMI UDERZENIOWYMI

  • Przyśpieszona regeneracja tkanki i przyrost komórek
  • Przyrost neowaskularyzacji

    • Odżywczy przepływ krwi jest niezbędny do rozpoczęcia i utrzymania procesu regeneracji zniszczonej struktury tkanki. Aplikacja fal akustycznych powoduje mikro uszkodzenia włośniczkowate w ścięgnach i kościach i znacząco zwiększając ekspresję wskaźników wzrostu takich jak:
    - BMP – morfogenetyczne białko kości (ang. bone morphogenetic protein)
    - eNOS – endotelialna syntaza tlenku azotu
    - VEGF – czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego (ang. vascular endothelial growth factor)
    - PCNA – antygen jądrowy komórek poliferujących (ang. poliferation cell nuclear antigen)
    Obydwa te procesy stymulują wzrost i przebudowę naczyń prostych. Nowe naczynia krwionośne poprawią dopływ krwi i natlenowanie czego skutkiem będzie znaczne przyśpieszenie procesu leczenia ścięgien i kości.

  • Ustąpienie chronicznego zapalenia

    • Chroniczne zapalenie występuje kiedy zapalenie nie zostało całkowicie wyleczone. Może uszkodzić zdrowe obszary ciała i stać się przyczyną chronicznego bólu. Aktywność komórek tucznych, zaangażowanych w proces zapalny, może być zwiększona poprzez przenikające fale akustyczne. Na skutek aktywacji komórek tucznych następuje synteza chemokiny i cytokiny. Uwolnienie związków prozapalnych, kiedy następuje taka potrzeba, może pomóc w odtworzeniu prawidłowych procesów leczenia i regeneracji.

  • Stymulacja Kolagenu

    • Wytwarzanie wystarczających ilości kolagenu jest ważnym warunkiem wstępnym procesu regeneracji tkanek. Terapia falą uderzeniową przyśpiesza syntezę prokolagenową. Nowo utworzone włókna kolagenowe zostają przekształcone w strukturę wzdłużną. Nowo powstałe włókna ścięgien są sztywniejsze i mają większą gęstość.

    Fale akustyczne pobudzają neowaskularyzacje, produkcję kolagenu w głębiej położonych tkankach i wznawiają proces leczniczy.

  • PRZYWRÓCENIE ANALGEZJI I MOBILNOŚCI

    • Rozproszenie "Substancji P" mediatora bólu (wypłukiwanie substancji "P")Substancja P jest neurotransmiterem przekazującym informacje za pośrednictwem włókien C. Ten neuropeptyd generalnie powiązany jest z intensywnym, uporczywym i chronicznym bólem. Używany jest do przekazu impulsów bólowych do centralnego systemu nerwowego. Zmniejszenie stężenia substancji P redukuje stymulacje aferentnych włókien nocyceptywnych redukując uczucie bólu.

    Zmniejszając poziom substancji P, histaminy, kwasu mlekowego i innych nocyceptywnych metabolitów sprzyja powstrzymywaniu obrzęku zapalnego.

  • Rozpuszczanie zwapniałych fibroblastów

    • Jedną z głównych przyczyn zwapnień są mikro-naderwania lub inne urazy ścięgna. Fale akustyczne rozbijają istniejące zwapnienia. Terapia falą akustyczną uruchamia biochemiczny proces dekalcyfikacji odkładającego się wapnia o konsystencji pasty do zębów lecząc ścięgno. Tak przetworzone cząstki wapnia usuwane są przez system limfatyczny.

  • Terapia punktów spustowych

    • Punkty spustowe są główną przyczyną bólu pleców, szyi, ramion i kończyn. Są powiązane z wyczuwalnymi zgrubieniami w napiętych pasmach włókien mięśniowych i mocno skurczonymi sarkomerami. Sarkomery kurczą się tak silnie, że zaczynają odcinać własny dopływ krwi. Prowadzi to do gromadzenia się produktów przemiany materii, które drażnią zakończenia nerwu czuciowego co prowadzi do jeszcze większego skurczu. Jakkolwiek efekty terapii falą akustyczną nie są jeszcze w pełni sprecyzowane, można śmiało stwierdzić, że dostarczona podczas terapii energia odblokowuje pompę wapniową. Dzięki temu zostaje przywrócony prawidłowy metabolizm w mioflamentach i dochodzi do odblokowania punktów spustowych

    Działanie fal akustycznych na pozostające w permanentnym skurczu sarkomery w obrębie punktów spustowych

Przeciwwskazania do terapii falami uderzeniowymi:

- ciąża
- choroby nowotworowe
- polineuropatie
- zaburzenia krzepliwości krwi i stosowanie leków przeciwkrzepliwych
- zakrzepica
- rozrusznik serca
- ostre stany pourazowe lub zapalne
- leczenie kortykosterydami
- chrząstka wzrostowa u dzieci
- endoproteza cementowa
- osteoporoza
ponadto Terapii falami uderzeniowymi nie należy stosować w okolicach:
- głowy (w szczególności oczu)
- rdzenia kręgowego
- mięśnia sercowego
- gonad
- nerek
- wątroby
- narządów mogących zawierać powietrze
- dużych nerwów i naczyń

Wskazania – terapia falami uderzeniowymi w rehabilitacji, ortopedii i medycynie sportowej

Terapia pozaustrojową falą uderzeniową najczęściej stosowana jest w fizjoterapii, ortopedii oraz medycynie sportowej.

W fizjoterapii najczęściej stosuje się ją w leczeniu chronicznych schorzeń mięśni i ścięgien, bólu szyi i pleców a także terapii punktów spustowych. W porównaniu do konwencjonalnej terapii, SWT jest niezwykle efektywna, przez co skraca czas leczenia i przynosi lepsze rezultaty w perspektywie czasu. Najczęstsze wskazania to m.in.:

- ból barku
- epicondylitis
- ból po wewnętrznej stronie nadgarstka
- wyrośla kostne w drobnych stawach dłoni w przypadku choroby zwyrodnieniowej stawów 1 stopnia
- ból okolicy lędźwiowo-krzyżowej
- ból ścięgna Achillesa (achillodynia)
- zmiany przeciążeniowo-zwyrodnieniowe więzadła rzepki
- chondromalacja rzepki,
- dolegliwości bólowe okolicy kości śródstopia (metatarsalgia),
- terapia powierzchownych punktów spustowych,
- terapia głębiej położonych punktów spustowych

W ortopedii terapia falami uderzeniowymi stosowana jest głównie w przypadkach takich jak: zwapnienia, bolesne wyrośla kostne, tendopatie różnego typu oraz powikłania po złamaniach. SWT stanowi również alternatywę w przypadkach gdzie interwencja chirurgiczna wydaje się nieuchronna. Należą do nich:

-unieruchomienie barku wskutek stanu zapalnego okolicy stawowej (zamrożony bark)
- zapalenie okołostawowe (periarthritis humeroscapularis)
- ostroga piętowa (calcar calcanei)
- zmiany zwyrodnieniowe
- ból ścięgna Achillesa (achillodynia)
- zapalenie nadkłykcia bocznego i przyśrodkowego (łokieć tenisisty, łokieć golfisty)

W medycynie sportowej terapia falami uderzeniowymi znajduje szczególne zastosowanie. Jedną z głównych korzyści jej stosowania jest szybki powrót sportowca do treningów. Świetnym tego przykładem jest decyzja o wyposażeniu w sprzęt BTL SWT Ośrodka Przygotowań Olimpijskich w Spale czy pozytywna opinia dyrektora Centralnego Ośrodka Medycyny Sportowej w Warszawie. Urządzenia służyły naszym olimpijczykom m.in. w czasie Letnich Igrzysk Olimpijskich w Pekinie (2008) i Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Vancouver (2010). Wskazania do terapii to m.in.:

- łokieć tenisisty, łokieć golfisty (zapalenie nadkłykcia bocznego i przyśrodkowego)
- ból po wewnętrznej stronie nadgarstka
- bóle w okolicy pachwiny
- bóle w przyczepach ścięgna udowego
- bóle stawu biodrowego i zespół tarcia pasma biodrowo-piszczelowego, zapalenie kaletki maziowej
- bóle okolicy lędźwiowo-krzyżowej
- ból ścięgna Achillesa (achillodynia)
- bolesny bark, zwapnienie patologiczne, zapalenie ścięgien, zespół ciasnoty podbarkowej
- kolano skoczka (zmiana przeciążeniowo-zwyrodnieniowa więzadła rzepki)
- kolano biegacza
- zespół mięśnia piszczelowego